Content
Zaginiony z końcem XIX wieku męski motyw gór w literaturze strój ludowy współcześnie rekonstruowany jest na podstawie skąpych dawnych opisów przez zespoły ludowe na potrzeby występów. Wygląd ludowego stroju męskiego w połowie XIX wieku opisuje Stanisław Bronicz, wnioskując między innymi z zamieszczonych w swojej publikacji ilustracji E. Jednak strój męski był już wówczas w zaniku, natomiast kobiecy utrzymywał się we wszystkich wsiach przynajmniej pół wieku dłużej, chociaż podlegał zmianom. Na przełomie XIX i XX wieku wymieniony typ stroju występował na całym obszarze historycznej ziemi pszczyńskiej, od Goczałkowic na południu po Ligotę i Piotrowice (obecnie dzielnice miasta Katowice) na północy. Warto dodać, że jako żałobne nakrycie głowy stosowane były również płócienne chustki purpurki, ale z białym tłem, a nie czerwonym.
Taki napierśnik często nazywany był orpantem – to nazwa przeniesiona z podobnej ozdoby stosowanej w stroju Jacków Jabłonkowskich. Przy rozcięciu żywotka przyszywano hoczki, które służyły ozdobie, a nie do zapinania (ale pierwotnie, jeszcze w XIX wieku, przez ich kółeczka przewlekano łańcuszki jako połączenie przedniczek żywotka). W latach międzywojennych kabotki szyto czasem „nowocześnie”, na wzór miejskich bluzek, także z jedwabiu, zachowując krótki rękaw. Jej dół zdobił szeroki pas gładkiej niebieskiej wstążki zwanej lymkom lub galonkom.
Stroje ludowe w małopolskiej części województwa śląskiego
Lata trzydzieste były wręcz czasem odrodzenia stroju dzięki zaangażowaniu grupy światłych żywczan. Wykształcił się tu zatem charakterystyczny tylko dla tej jednej miejscowości strój, którego akurat w tym przypadku nie należy nazywać ludowym. W użyciu były także duże chusty odziewacki okrywające plecy i ramiona, najparadniejsze z nich (i drogie) były duże tybetki – produkcji fabrycznej, z cienkiej wełenki, z pasem kwiecistego lub tureckiego wzoru wzdłuż krawędzi, ozdobione frędzlami. Mężatki okrywały głowy różnego rodzaju chustkami, zwanymi smatkami, zakładanymi na czepek z ażurowym czółkiem przysłaniającym linię włosów. Letnie kaftaniki szyto z wzorzystych, jasnych kretonów, z batystów, czasem jedwabiu, zimowe z tkanin wełnianych, z aksamitu. Zimą mężczyźni ubierali kożuchy, wyprawiane na biało, zdobione czerwono-żółto-zielonymi aplikacjami, a na głowy baranice.
Weekend w Rudzie Śląskiej – Kultura, sport i rozrywka
- Zaginiony z końcem XIX wieku męski strój ludowy współcześnie rekonstruowany jest na podstawie skąpych dawnych opisów przez zespoły ludowe na potrzeby występów.
- Uważny czytelnik powyższych opisów zapyta może o stroje ludowe z terenu zwanego ziemią będzińsko-siewierską.
- Przód spódnic zakrywały fartuchy, najczęściej białe z ażurowym haftem.
- Przy rozcięciu żywotka przyszywano hoczki, które służyły ozdobie, a nie do zapinania (ale pierwotnie, jeszcze w XIX wieku, przez ich kółeczka przewlekano łańcuszki jako połączenie przedniczek żywotka).
- Dlatego opisując strój ludowy trzeba mieć świadomość, że charakteryzujemy jego postać typową dla wskazanego momentu jego rozwoju.
We wschodniej części Żywiecczyzny noszone były także sukienne kaftany z rękawami, sięgające do pasa, ze stójką, granatowe lub czarne. Niemniej Górale Żywieccy to bliscy sąsiedzi Śląskich, a ponieważ obie grupy etnograficzne czerpią z tradycji kultury pasterskiej, to nie dziwi podobieństwo ich strojów męskich. Po 1990 roku, dzięki rozwojowi ruchu regionalnego, strój góralski przeżywa prawdziwy renesans jako ubiór na uroczyste okazje. Sztuka, która wyrosła przy okazji zabiegów o upiększenie stroju ludowego, dała góralkom szansę na zarobkowanie i – jako koronka koniakowska – przyniosła im sławę. Zimą przed mrozem chroniły kożuszki; od święta, na przykład w drodze do kościoła, na kożuszkach kobiety wiązały jeszcze wspomniane uobrusy.
Stroje ludowe w śląskiej części województwa
Natomiast druhny stroiły się na wesela w kabotki i wierzchnie, w ciemnoróżowe kiecki i jasne fartuchy, głowy zdobiły wieńcami galandami. Ważnym uzupełnieniem stroju były korale, prawe (prawdziwe) lub sztuczne, zwane zyglokami, do których przyczepiano metalowy, pozłacany krzyżyk. Kabotek, czyli biała bluzka z krótkimi bufiastymi rękawami obszytymi koronką, uzupełniona koronkową krezą pod szyją, to odświętna część stroju charakterystyczna także dla innych odmian stroju śląskiego.
Słownikpolskiej bajki ludowejred. Violetta Wróblewska
W latach 1953–1957 zespół tworzyło ponad stu chórzystów i tancerzy. W śląskich fabułach ludowych nie brak historii dotyczących powstań śląskich, walk z obcym najeźdźcą, np. W wieku XIX folklor śląski zaczynają dokumentować Polacy. W ostatnim czasie jednak w ruchu folklorystycznym zauważyć można tendencję do szukania najlepszych wzorców, także jeśli chodzi o prezentowany na scenie strój.
Obok tych nowości nadal jednak kobiety nosiły odzież dawniejszego typu wykonaną z samodziałowych wełnianych pasiaków. Spódnice z kaszmiru czy satyny, fartuchy jedwabne lub płócienne z fabrycznym haftem, kaftany z cienkich fabrycznych wełenek i aksamitu. Skarbnicą wiedzy na temat stroju ludowego z okolic Częstochowy jest książka Reginy Rok, wydana 1998 roku. Ozdobą stroju były sznury korali, do których przyczepiano charakterystyczny równoramienny srebrny krzyżyk.
Wśród nich wyjątkowe miejsce zajmuje Joseph Klapper, któremu zawdzięczamy wydobycie wielu cennych materiałów folklorystycznych ze śląskich rękopisów średniowiecznych kazań, kronik i kodeksów (Simonides 1989, s. 81-90). Niemal sto lat później śląskie podania oraz → bajki ludowe zapisuje nieznany z nazwiska niemiecki etnograf. Zainteresowanie twórczością ludową Śląska sięga XVII wieku. Przyczyn popularności bajek ludowych upatruje się w historycznej izolacji kulturowej i językowej ludności polskiej zamieszkałej na tym obszarze.